Technologische ontwikkelingen maken het noodzakelijk en mogelijk om het onderwijs te vernieuwen. Innovatie is nodig omdat kinderen andere dingen moeten leren. Om belemmeringen hierbij weg te nemen, presenteerde de PO-Raad met ouders, marktpartijen en andere onderwijsorganisaties begin 2017 het manifest Nú investeren in onderwijs van morgen. Zij willen daarmee laten zien dat zij zich samen verder zullen inzetten om ICT meer en beter in te zetten in het onderwijs en riepen de overheid op ook haar verantwoordelijkheid hierbij te nemen.

In 2017 heeft de PO-Raad haar programma Slimmer leren met ICT in samenwerking met Kennisnet verder voortgezet. Dit programma kwam voort uit het landelijke Doorbraakproject Onderwijs & ICT waarvan de PO-Raad een van de partners is. Alle schoolbesturen hebben een gesprek gehad met een adviseur van Kennisnet over hun behoefte aan ondersteuning bij het implementeren van ICT in hun onderwijs. De helft van de besturen heeft die behoefte in een vraagverhelderingsgesprek verder verkend. Een kwart van alle PO-schoolbesturen heeft een adviestraject gevolgd gericht op de verbinding van ICT met hun onderwijsvisie en ambities. Er wordt gewerkt aan een nieuwe website om de resultaten uit de versnellingsvragen met de sector te kunnen delen.

Het Doorbraakproject zelf is daarnaast succesvol afgerond en heeft geleid tot de oprichting van onder meer inkoopcoöperatie Sivon. Daarnaast zijn in 2017 sectorale ICT-inkoopvoorwaarden opgesteld en heeft er een herijking plaatsgevonden van het Programma van Eisen Leermiddelen.

Privacy heeft in 2017 voornamelijk in het teken gestaan van de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG) die vanaf 25 mei 2018 gaat gelden. In samenwerking met Kennisnet zijn ook diverse modellen ontwikkeld die scholen kunnen gebruiken voor hun informatiebeveiliging en privacy. 

Het Privacyconvenant en de daarbij behorende modelbewerkersovereenkomst zijn dit jaar aangepast aan de nieuwe regels van de AVG. Daarbij is heeft de PO-Raad meegewerkt aan de invoering van een ketenpseudoniem dat de privacy van leerlingen moet waarborgen als ze (met hun digitale gegevens) overstappen naar een andere school. De benodigde wetgeving hiervoor is in dit najaar door beide Kamers aangenomen.

Uit de praktijk: Sijbrand Dijkstra, Beleidsmedewerker ICT & Onderwijsontwikkeling bij Ambion en Marjolein Duchateau, Manager ICT-Onderwijs bij Orion

‘Openstaan voor nieuwe mogelijkheden en keuzes durven maken’

Door ICT slim in te zetten, kunnen scholen meer en makkelijker onderwijs op maat bieden aan hun leerlingen. Marjolein Duchateau en Sijbrand Dijkstra zijn hier volop mee bezig en vertellen over hun ervaringen.

“Met ICT kun je leerlingen continu lesstof aanbieden die net boven hun niveau zit. Zo komen ze in een flow, net als een topsporter.” Aan het woord is Sijbrand Dijkstra, Beleidsmedewerker ICT & Onderwijsontwikkeling bij koepelorganisatie Ambion in Friesland. Hij zag de rol van digitale leermiddelen de afgelopen jaren snel toenemen. Datzelfde geldt voor Marjolein Duchateau, Manager ICT-Onderwijs bij Orion, een scholengroep in Amsterdam die zich richt op kinderen van 4 tot en met 20 jaar met een zware ondersteuningsbehoefte . “Bij het Orion College Noord krijgen kinderen voorafgaand aan een praktijkles korte instructiefilmpjes te zien”, geeft ze als voorbeeld. “Bij een horecales gaan die bijvoorbeeld over snijtechnieken. Een volgende stap is dat leerlingen elkaar filmen en de resultaten na afloop van de les samen evalueren. Daarmee trainen we ze in het geven van feedback en worden ze eigenaar van hun eigen leerproces.”

Bij dit laatste project werd gebruik gemaakt van de leergang Slimmer leren met ICT van de PO-Raad en Kennisnet. Dit heeft de school volgens Duchateau onder meer geholpen bij de praktische sturing van het project. “In drie bijeenkomsten hebben we in eerste instantie gefocust op het ‘wat’ en het ‘hoe’. Daardoor is een ander, opener gesprek op gang gekomen, uiteindelijk ook over het ‘waarom’. Omdat je samenkomt met andere scholen en docenten, biedt de leergang de kans om elkaar te inspireren met initiatieven en ideeën.”

Keuzes maken
Als het gaat om ICT in het onderwijs wordt de aanschaf van dure hardware al snel als een beperking gezien. Volgens Dijkstra is dat nergens voor nodig. “Het is belangrijk om een langetermijnplanning te hebben en bewuste keuzes te maken. Een tablet zien we als een basisvoorwaarde, maar wel in samenhang met andere middelen. Zelf hebben we gekozen voor iPads. Daarmee kun je besparen op systeembeheer. De gewone PC’s hebben we weggedaan en een digibord vinden we ook niet nodig: als alternatief sluiten we onze iPads aan op een TV.”

Ook Orion heeft een duidelijke keuze gemaakt. “Wij werken al lange tijd met de Google omgeving”, vertelt Duchateau. “Die biedt de mogelijkheid om samenwerkingsopdrachten aan te bieden en tegelijkertijd juist aandacht te besteden aan individuele talenten. Dat sluit precies aan op ons beleid. We proberen dan ook het maximale uit de opties van Google te halen en daarnaast oplossingen op maat aan te bieden. Zo gebruiken we waar nodig chromebooks en apps.”

'Met ICT kun je leerlingen continu lesstof aanbieden die net boven hun niveau zit. Zo komen ze in een flow, net als een topsporter.'

Motivatie om te veranderen
De schoolbesturen van Orion en Ambion staan ook erg open voor de technologie van de toekomst. Duchateau ging dit jaar een week lang met alle schooldirecteuren van de Orion groep naar de BETT, de grootste onderwijsbeurs van Europa voor technologie en onderwijs. “Een flinke investering”, beaamt ze. “Maar het gaf ons wel de tijd om toekomstige ontwikkelingen goed door te laten dringen en erover in gesprek te gaan. Door die aandacht te creëren hebben we iedereen laten inzien dat je er niet komt met alleen de aanschaf van hardware. Wanneer je voelt dat de wereld verandert, versterkt dat de intrinsieke motivatie om te veranderen.”

Inspiratie is een, maar hoe ga je vervolgens te werk? Gewoon een kwestie van beginnen, volgens Dijkstra. “Het afgelopen jaar wilden we ons verdiepen in de mogelijkheden van Virtual Reality”, legt hij uit. “We hebben hiervoor een Versnellingsvraag ingediend bij de PO-Raad en vervolgens een pilot-les ontwikkeld in samenwerking met het Eise Eisinga planetarium in Franeker. Kinderen moeten in een virtuele omgeving de planeten in het zonnestelsel in de goede volgorde zetten. We hopen dat de informatie daarmee langer blijft hangen dan bij een traditionele lesmethode. Dat onderzoeken we op dit moment met een A/B-test.”

Aanspreken met ervaringen
Niet iedereen is even enthousiast over dit soort vooruitstrevende initiatieven, geeft Dijkstra toe. “Sommige docenten wijzen snel op praktische bezwaren, bijvoorbeeld dat hun school helemaal niet over de benodigde brillen beschikt. Ik leg dan uit dat de meerwaarde vooral in de opgedane kennis zit. Over hoe het brein werkt, en hoe je kinderen aanspreekt met ervaringen. Vaak willen docenten wel, maar vinden ze het lastig om het oude los te laten.”

Verandering heeft volgens Dijkstra niet alleen tijd nodig, maar vraagt ook om lef. “Ons bestuur heeft bijvoorbeeld een scrumgroep opgericht waarin docenten zelf een rol spelen in het veranderproces.” De denkkracht van de organisatie gebruiken. Duchateau is het met deze aanpak helemaal eens. “Welke talenten heeft iemand? Wat heeft de wereld nodig? En wat moeten leerlingen daarvoor ontwikkelen? Dat zijn uiteindelijk de vragen waar het bij iedere leerling om gaat.”